Huidige normstelling voor fijnstof mist zijn doel

De discussie over fijn stof wordt verkeerd gevoerd

Het beleid met betrekking tot de reductie van fijn stof heeft nauwelijks effect. Het gaat namelijk niet om het gewicht, maar om de hoeveelheid ultra kleine deeltjes. Deze zijn het die schade toebrengen aan de gezondheid. Een energiezuinig beleid en de inzet van duurzame energie kan dit voorkomen.

Het huidige beleid met betrekking tot de reductie van fijnstof heeft nauwelijks effect doordat de normstelling verkeerd is. Het zou beter zijn om te focussen op inperking van de hoeveelheid ultra kleine stofdeeltjes. Een grootschalige aanpak in Europees verband zou zich moeten richten op energiebesparing en het gebruik van duurzame energie.

Met het oog op de bescherming van de gezondheid van mensen heeft de Europese Unie normen gesteld aan de maximale waarde van fijn stof in de lucht. Deze normen voor fijn stof (PM10) zijn vastgesteld op basis van het gemeten totale gewicht per m3 van de deeltjes die kleiner zijn dan 10 micrometer (< 0,01 millimeter). Deze normen komen echter maar gedeeltelijk tegemoet aan de behoefte de volksgezondheid te beschermen.

Fijn stof bestaat namelijk uit een mix van (zeer) kleine en grotere stofdeeltjes. De deeltjes zijn wel zo klein dat ze met het blote oog niet te zien zijn. In die mix van fijn stofdeeltjes zijn het de ultra kleine deeltjes (0,0001 mm) die grotendeels het gezondheidseffect bepalen. Deze ultra kleine deeltjes maken echter maar een heel klein deel uit van het totale gewicht van de fijn stof fractie. Deze ultra kleine deeltjes (verbrandingsaerosolen) ontstaan met name bij het verbranden van niet-gasvormige energiedragers, zoals olie, diesel, benzine en hout.

Ultra fijne stofdeeltjes brengen schade toe aan weefsels en organen

Wat zijn de gevolgen van ultra kleine deeltjes voor de gezondheid? Ultra kleine deeltjes worden via de longen in het bloed opgenomen en kunnen zodoende leiden tot schade aan diverse weefsels en organen. Zowel hart- en vaatziekten als longaandoeningen kunnen worden veroorzaakt of verergerd door fijn stof. De meeste schade als gevolg van fijn stof treedt op als mensen vele jaren op plekken verblijven waar fijn stof in de lucht zit. Onderzoek wijst uit dat ook bij lage (gewichts)waarden van fijn stof nog steeds gezondheidseffecten kunnen optreden. Er kan daarom geen absolute (gewichts)grens worden vastgesteld waaronder fijn stof geen schade oplevert.

Het aantal mensen dat ziek wordt en/of vervroegd sterft aan korte termijn (piek) blootstelling is veel lager dan wanneer mensen gedurende een langere periode worden blootgesteld aan fijn stof. De lange termijn blootstelling is daarom bepalend voor de (negatieve) gezondheidseffecten van fijn stof en niet de tijdelijke piekconcentraties (smog) zoals voorkomend bij bijvoorbeeld windstil weer. De mate van fijn stof in de lucht kan inzichtelijk gemaakt worden door de te kijken naar de jaargemiddelde concentraties. Hoe hoger het jaargemiddelde hoe groter het risico.

Doordat de stofdeeltjes zo klein zijn, gedragen ze zich als een gas en kunnen ze over grote afstanden, tot enkele honderden kilometers, verspreid worden. Zo is slechts 15% van de gemeten waarden in Nederland afkomstig uit Nederlandse bronnen. De emissies in het buitenland bepalen daarom grotendeels de luchtkwaliteit in Nederland.

Huidige Europese normen hebben nauwelijks effect op de gezondheid

De impact van de huidige beleidsmaatregelen op de gezondheidseffecten door de ultra kleine deeltjes is beperkt. Op verschillende niveaus voeren Nederlandse overheden en Europa beleid uit om te voldoen aan de normen voor fijn stof. En daar slagen zij ook in. Maar dit leidt nauwelijks tot vermindering van de negatieve gezondheidseffecten. Dit komt door de sterke focus van het beleid op de (gewichts)normen ,Daar waar het beleid gericht zou moeten zijn op structurele vermindering van kleinere deeltjes (PM0,1) is het huidige beleid voornamelijk gericht op de grotere deeltjes fijn stof (bijvoorbeeld afkomstig van de landbouw) en op het verminderen van lokale pieken in de concentraties (vooral veroorzaakt door verkeer).

Hoewel de Europese Unie voorschrijft dat overal aan de normen voldaan moet worden laat diezelfde Europese regelgeving een aanzienlijke (nationale en regionale) beleidsvrijheid bij de beleidsmatige uitwerking daarvan. Het staat Nederland daardoor vrij om haar beleid veel pragmatischer in te vullen en zich niet alleen te richten op het halen van de norm maar juist vooral op de reductie van de emissie van ultra kleine deeltjes fijn stof. Dit zou tot gevolg hebben dat maatregelen meer bijdragen aan de reductie van gezondheidseffecten.

Vermindering van emissies kan bereikt worden met duurzame energie

Wij pleiten ervoor om de discussie te richten op maatregelen die structureel en grootschalig (Europees) leiden tot vermindering van de emissies van de ultrafijne stofdeeltjes. Hierdoor kan de bijdrage aan de vermindering van de gezondheidseffecten van fijn stof gemaximaliseerd worden.
Maatregelen dienen volgens ons primair gericht te zijn op energiebesparing en duurzame energie. Immers: hierdoor worden emissies van de schadelijke ultra kleine fijnstofdeeltjes het beste aangepakt en worden tegelijkertijd ook andere milieueffecten (CO2, Stikstof) verminderd. Daarnaast zijn maatregelen nodig die zich specifiek richten op::

  •  de transportsector(wegvoertuigen en (zee)scheepvaart) vanwege het gebruik van diesel als brandstof en de negatieve effecten daarvan
  • versnelde aanscherping van de uitworpnormen voor nieuwe diesel (Euro 6)
  •  houtgestookte sfeerverwarming, die veel gezelligheid brengt maar ook zeer schadelijk is.

Het oplossen van het fijn stof dossier via het huidige beleid beschouwen wij als een doodlopende weg. Het oplossen van de fijn stof problematiek via de door ons voorgestelde gezondheidsfocus zou een uitweg kunnen bieden, hoewel de aanpak van een dergelijk grootschalig Europees probleem nog vele jaren in beslag kan nemen.

Han van Kasteren, Wim Konz en Corné Wentink zijn werkzaam bij Telos, het Brabants Centrum voor Duurzame Ontwikkeling verbonden aan de Universiteit van Tilburg.

 

 

 

 

You may also like...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>