Wat moeten we doen? (1)

Doelstellingen, domeinen van handelen en niveaus van ingrijpenVoor Studium Generale van de Universiteit Utrecht hield prof. dr. mr. Herman Philipse een viertal colleges over het klimaatprobleem. Zijn vierde en laatste college verschijnt op deze website in een eigen samenvatting van drie delen. Deel een: Doelstellingen, domeinen van handelen en niveaus van ingrijpen.

In dit betoog wil ik bespreken welke doelstellingen we zouden moeten formuleren ten aanzien van de opwarming van de aarde en de problemen die dat met zich meebrengt. Vervolgens benoem ik de domeinen waarop we tot handelen zouden moeten komen en de niveaus waarop dat zou moeten gebeuren.

De uiteindelijke doelstelling over het klimaat kun je op verschillende manieren definiëren. Bij de klimaatconferentie in Kopenhagen (2009) is overeengekomen dat we niet meer moeten riskeren dan een opwarming van de aarde met twee graden in 2020. Dat is een prachtige doelstelling, maar zoals u waarschijnlijk weet, halen we die niet. Bovendien ligt die doelstelling nogal ver weg in de causale volgorde van factoren. We zouden liever een doelstelling zien die wat dichterbij ligt in termen van menselijk handelen. Dat komt doordat het niet zo gemakkelijk te voorspellen is wanneer we die twee graden opwarming gaan halen of niet.

De benodigde inspanning om CO2 te reduceren

Een opwarming van de aarde met twee graden. Wat betekent dat? Om een beter beeld te krijgen is het handiger om te kijken naar het maximale gehalte aan broeikasgassen in de atmosfeer. Stel dat we de concentratie van CO2 in de atmosfeer in 2050 willen beperken tot maximaal 500 parts per million (ppm). Laat ik daarbij aantekenen dat dit als doelstelling wellicht te laag ligt, omdat we daarmee nog steeds 96 procent kans hebben dat de temperatuur meer dan 2 procent stijgt ten opzichte van het pre-industriële niveau. En de kans dat de temperatuur stijgt met 30 C bedraagt 44 procent. Maar het is bedoeld als indicatie voor de inspanning die we moeten leveren.

Waar het om gaat, is dat we nu al op een CO2 concentratie zitten van rond 450 ppm. Willen we de uitstoot van CO2 in 2050 terugbrengen naar 50 procent van het niveau van 1990, dan vergt dat gemiddeld per persoon wereldwijd een reductie van de huidige 7 – 8 ton CO2 per jaar naar 2 ton CO2 per jaar.

Wat betekent dat voor de verschillende landen? Met een slag om de arm kunnen we stellen dat de VS, Canada en Australië op dit moment op een niveau zitten van 20 ton CO2 uitstoot of daarboven. Die zouden dus in 2050 terug moeten naar 2 ton. Europa en Japan stoten ca. 14 ton CO2 uit. Dat zou dus teruggebracht moeten worden tot een vijfde van die hoeveelheid. Dat is ‘clearly a major challenge’ zoals Stern het verwoordt in: ‘A Blueprint for a safer planet’.

U begrijpt wat deze doelstelling betekent: de rijke landen moeten gigantisch veel inleveren om de uitstoot voor iedere burger terug te brengen tot een gelijk niveau. Dan is natuurlijk een belangrijke vraag: hoe gaan we dit verdelen over de wereldbevolking?

In welke domeinen moeten we allemaal handelen?

Eerste domein: energieproductie.
Ik denk dat we voor de energieproductie zullen moeten streven naar uitstootvrije productiemiddelen. De meeste experts zijn het er over eens dat we daarvoor alle middelen moeten gebruiken. Ook kernenergie, waar de bekende bezwaren tegen bestaan.

Tweede domein: ontbossing stoppen.
Een heel belangrijk domein. Dit vindt vooral plaats in Indonesië en Brazilië. Die landen zullen geholpen moeten worden om die ontbossing tegen te gaan. Dat is een buitengewoon ingewikkeld probleem. Zonder dergelijke hulp zal dat zeker niet gebeuren.

Als je probeert binnen die hele CO2 discussie de functie van dat bos in kaart te brengen, dan leiden berekeningen ertoe dat ontbossing de oorzaak is van ca. 20 procent van de de netto emissies. Dus dat is een heel grote doelstelling.

Derde domein: innovatie.
Dan is het nodig om op zo mogelijk op alle fronten technologische vooruitgang te propageren en te subsidiëren. Dit is zeer belangrijk.
Maar ook: als we onze technologie niet delen met ontwikkelingslanden, dan is het CO2 probleem onoplosbaar. Er zullen structuren gevonden moeten worden om het kapitalistische systeem wat te verzachten en de nieuwe emissievrije technologie te delen.

Vierde domein: onderzoek.
Ik denk dat er meer geïnvesteerd zal moeten worden in onderzoek. Wetenschappelijk onderzoek is ook een ‘externality’ in de economie. Dat wil zeggen dat de baten van wetenschappelijk onderzoek meestal niet ten goede komen aan degene die de belangrijke uitvindingen doet.

Dat betekent dat de overheden zullen moeten investeren in wetenschappelijk onderzoek. Het is interessant om te zien wat de investering in bijvoorbeeld energievoorziening is geweest in het Verenigd Koninkrijk. In de jaren 1975 – 2005 is de overheidsinvestering teruggelopen van 0,15 % naar 0,01 %. In feite is er dus, in een tijd dat we er allemaal van overtuigd waren dat we iets aan de fossiele brandstoffen moesten doen, gedesinvesteerd in onderzoek naar alternatieve methoden.

U kent waarschijnlijk de politieke redenen waarom hier zo weinig in is geïnvesteerd. Ayn Rand viert hoogtij om het zo maar eens te formuleren. Maar ik denk dat het beter is om daar zwaar in te investeren.

Dit voor wat betreft de doelstellingen en de domeinen van handelen.

We zullen op alle niveaus moeten handelen

Als we kijken naar de niveaus van handelen, kunnen we onderscheid maken tussen individuen, bedrijven, lokale gemeenschappen, landen en de wereldgemeenschap. We zullen op al die niveaus moeten handelen om het klimaatprobleem meester te worden –als dat überhaupt lukt.

Wat kan elk van ons op individueel niveau doen? Dat zal niet zoveel uitmaken, maar ik denk toch dat we eraan moeten beginnnen. Wat mij betreft geldt het Kantiaanse imperatief dat we zoveel mogelijk moeten doen, ook al denken we dat het niets uitmaakt. Zo zou je het vliegen eigenlijk moeten nalaten. En: de auto afschaffen. In de VS zorgt autoverkeer voor een vijfde van alle CO2 uitstoot, bij ons is dat minder. Dan: huis isoleren, zuinige apparaten aanschaffen en vegetariër worden, zeer belangrijk. Gezien de kosten van de vleesproductie valt te concluderen dat deze ca. 18 procent van alle CO2 uitstoot veroorzaakt. Voor verdere tips verwijs ik u door naar: ‘How to live a low carbon life. The Individual’s Guide to Stopping Climate Change’ (2007) van Chris Goodall.

Dan is er nog het belangrijkste dat u kunt doen en dat is denk ik politiek activisme. Laten we de regering Rutte eindelijk eens opjutten om het klimaat heel hoog in het vaandel te zetten en hen ertoe aan te zetten om internationale onderhandelingen te gaan voeren. Want zonder internationale samenwerking gaat het niet lukken.

Herman Philipse is universiteitshoogleraar in de wijsbegeerte aan de Universiteit Utrecht

 

You may also like...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>